Efektywność Fairtrade

Wpływ systemu Fairtrade na drobnych rolników i pracowników najemnych

„Sprawiedliwy Handel (Fairtrade) to partnerstwo handlowe oparte na dialogu, przejrzystości i szacunku, które dąży do większej równości w handlu międzynarodowym. Przyczynia się do zrównoważonego rozwoju przez oferowanie lepszych warunków handlowych i ochronę praw marginalizowanych producentów i pracowników najemnych szczególnie na ubogim Południu. Organizacje Sprawiedliwego Handlu (wspomagane przez konsumentów i konsumentki) są aktywnie zaangażowane we wspieranie producentów, podnoszenie świadomości i kampanie na rzecz zmian zasad i praktyk konwencjonalnego handlu międzynarodowego”. Jest to jeden z nurtów ekonomii społecznej. Dzięki idei Sprawiedliwego Handlu realizowana jest idea solidarności pomiędzy konsumentem i producentem, prawa obojga są respektowane, jest to zatem relacja typu win-win, gdzie korzyści ponoszą obie strony.

woman-tea-plantation-710

Samo mówienie o idei Fairtrade nie wystarcza. Organizacje Sprawiedliwego Handlu oraz organizacje producenckie zbierają twarde dane na temat tego, jak Fairtrade zmienia społeczności i jak wpływa na rolników, pracowników, producentów. Oszacowanie wpływu systemu Fairtrade na producentów z globalnego Południa to sprawa złożona. Pod uwagę należy bowiem wziąć nie tylko bezpośrednie stawki w skupie (czyli cenę za produkt), ale również takie czynniki, jak zwiększenie efektywności biznesowej, rozwój lokalnej społeczności, edukacja, ochrona środowiska naturalnego w kontekście uwarunkowań lokalnych i krajowych.

Fairtrade International co roku przygotowuje raport o wpływie systemu Fairtrade na drobnych rolników oraz pracowników najemnych. W 2013 roku ukazała się jego czwarta edycja.

Informacje ogólne

Producenci Fairtrade

Według danych FLO-CERT, organizacji zajmującej się certyfikacją producentów Fairtrade, w 2012 roku w systemie Fairtrade zarejestrowanych było 1,25 mln osób, z czego 1,07 mln to drobni rolnicy a 168 tys. to pracownicy najemni. 59% z nich mieszka w Afryce, 24% w Ameryce Łacińskiej, a 17% w Azji i Oceanii. Niemal połowa producentów certyfikowanych produktów Fairtrade znajduje się w Ameryce Łacińskiej. Krajem, w którym występuje największa liczba rolników zrzeszonych w spółdzielniach Fairtrade, jest Kenia (14% wszystkich rolników).

Produkty Fairtrade

W 2010 roku organizacje producenckie Fairtrade z globalnego Południa sprzedały produkty za łączną kwotę 664,5 mln euro. Cztery produkty, które wygenerowały 87% wartości sprzedaży wszystkich produktów Fairtrade to kawa, banany, kakao i kwiaty. Oprócz środków ze sprzedaży produktów organizacje, które działają w ramach systemu Fairtrade, otrzymały 61,1 mln euro premii Fairtrade (średnio na rolnika przypadło około 50 euro). To wzrost o 19% względem poprzedniego okresu. 80% tej kwoty trafiło do spółdzielni zrzeszających drobnych wytwórców.

Podział premii Fairtrade (2010-2011)

Oto podział premii Fairtrade wypłaconej w latach 2010-2011.

Z powyższych danych wynika, że choć organizacje Fairtrade w Ameryce Łacińskiej mają mniej członków, są efektywniejsze w swoich działaniach.

Wykorzystanie premii Fairtrade

Z danych przekazanych przez producentów wynika, że aż 53% środków z premii Fairtrade przeznaczyli oni na poprawę jakości i efektywności produkcji. Dzięki temu zyskują przewagę ekonomiczną na coraz bardziej konkurencyjnym rynku, co przekłada się na zwiększoną niezależność. Tendencja ta jest szczególnie widoczna w małych spółdzielniach. W ramach systemu Fairtrade od 2011 roku 25% premii Fairtrade jest rezerwowane na działania podnoszące jakość uprawianej kawy. To model, który może być przyszłości rozszerzony na inne produkty Fairtrade.

Pozostałe priorytety przy wykorzystaniu premii Fairtrade:

Warto również zaznaczyć, że 80% wszystkich spółdzielni działających w ramach systemu Fairtrade inwestuje w inne certyfikaty, na przykład w certyfikaty ekologiczne, aby zwiększyć swoją konkurencyjność na rynku.

W przypadku pracowników najemnych (na przykład pracujących na plantacjach bananów) premia jest wykorzystywana głównie do bezpośredniego wspierania pracowników. Ale nie zawsze jest to regułą. Na przykład najważniejszym problemem producentów bananów w Kolumbii jest zwiększenie wydajności z uwagi na rosnącą konkurencję. Z tego względu właśnie na ten cel przeznaczono 1/3 premii Fairtrade. Z tych funduszy opłacono m.in. badania gleby, modernizację systemu nawodnienia i pakowania bananów.

Praca dzieci

Jednym z priorytetów całego ruchu Sprawiedliwego Handlu jest reagowanie na przypadki pracy niewolniczej, w tym pracy dzieci. W ramach systemu Fairtrade uruchomiono projekty pilotażowe w Ghanie, na Wybrzeżu Kości Słonoowej, w Zambii i w Burkina Faso, których celem jest monitorowanie i eliminowanie przypadków wykorzystywania dzieci do ciężkiej pracy. W 2011 roku przeprowadzono ponad 50 szkoleń wśród rolników, które dotyczyły problemów pracy dzieci. Oprócz tego Fairtrade International współpracuje z organizacjami partnerskimi, które zajmują się monitorowaniem przestrzegania praw dzieci.

Analiza wpływu Fairtrade – Centre for Evaluation

Oprócz własnych raportów Fairtrade International zamawia niezależne analizy, by lepiej zrozumieć wyzwania, przed którymi stają poszczególni producenci oraz jakiej pomocy potrzebują. Jedno z takich badań, na zlecenie TransFair Germany i Max Havelaar Foundation Switzerland, wykonała organizacja Centre for Evaluation na uniwersytecie Saarland.

Badanie przeprowadzono wśród organizacji zajmujących się produkcją kakao, kawy, herbaty, bananów, bawełny i kwiatów. Wnioski można podsumować następująco:

Jedną z rzeczy, na którą Fairtrade miało do tej pory relatywnie niewielki wpływ, jest równość płci. Okazuje się, że sporo można i należy w tej kwestii zrobić.

W podsumowaniu badania stwierdzono, że zwiększanie wpływu Fairtrade na drobnych producentów będzie możliwe, gdy:

Analiza wpływu Fairtrade – Natural Resources Institute

W ramach badań brytyjska organizacja Natural Resources Institute, działając na zlecenie Fairtrade International oraz Max Havelaar Belgium, przeanalizowała dwie peruwiańskie spółdzielnie oferujące kakao Fairtrade. Spółdzielnie były certyfikowane w 2002 i 2003 roku. Sprzedają odpowiednio 66 i 83 procent swojej produkcji kakao w ramach umów Fairtrade. Oto wnioski z przeprowadzonych badań:

Niestety, z badania wynika też, że spora część respondentów nadal zalicza się do osób ubogich.

Wpływ Fairtrade na organizacje producenckie – przykłady

Spółdzielnia SOPADCI w Kongo

Ponad 600 członków spółdzielni SOPADCI to kobiety. Choć kobiety odgrywają ważną rolę przy uprawie kawy w wschodniej części Kongo, ziemia pod uprawy jest własnością mężczyzn. W ten sposób wiele kobiet pozostaje zależnych od mężczyzn i nie ma szans, aby się usamodzielnić i uzyskać kredyt pod własną działalność.

Komitet kobiet w spółdzielni SOPADCI stara się to zmienić. Z ich inicjatywy w składzie zarządu spółdzielni znalazła się pierwsza kobieta. Dzięki wspólnemu projektowi Fairtrade International oraz Twin Trading w stowarzyszeniach takich jak SOPADCI więcej uwagi poświęca się kwestiom równouprawnienia płci.

Więcej informacji: http://bit.ly/qx7DR5

Spółdzielnia COCAFELOL w Hondurasie

Rolnicy ze spółdzielni COCAFELOL w Octotepeque (Honduras) stają w obliczu podobnych problemów, co inni rolnicy uprawiający kawę – ich dzieci, a zarazem przyszli właściciele gospodarstw, przeprowadzają się do miast. Spółdzielnia COCAFELOL otrzymała certyfikat Fairtrade dla swej kawy w 2011 roku. W 2012 spółdzielnia sprzedała niemal 20% ziaren w ramach umów Fairtrade. Z otrzymanej pierwszej premii Fairtrade utworzono laboratorium szkolne do testowania jakości kawy, by zainteresować tym tematem uczniów i w ten sposób podtrzymać tradycję uprawy kawy w lokalnej społeczności.

Więcej informacji: http://bit.ly/W0Png6

Spółdzielnia Hop Tac Xa Nong Nghiep Chanh Day w Wietnamie

Nguyen Thi Phuong Dong ze spółdzielni Hop Tac Xa Nong Nghiep Chanh DaySpółdzielnia Hop Tac Xa Nong Nghiep Chanh Day jest prawdopodobnie najmniejszą spółdzielnią w ramach systemu Fairtrade – składa się zaledwie z 7 członków, ale ich ambicje są duże. Po otrzymaniu certyfikatu rolnicy sprzedali cały plon (20 ton) bardzo dobrej jakości owoców marakui w ramach systemu Fairtrade. Spółdzielnia otrzymała na swą produktję certyfikat w 2012 roku dzięki wsparciu eksportera, z którym współpracują. Spółdzielcy zastanawiają się, jak wykorzystać premię Fairtrade i zwiększyć liczbę członków. W grę wchodzi m.in. zakup komputera oraz pokrycie kosztów operacyjnych. Z przyszłych premii planowany jest zakup ziemi dla ubogich rolników oraz organizowanie szkoleń pomagających zwiększyć efektywność pracy.

Więcej informacji: http://bit.ly/Qa7OxA

Spółdzielnia Manduvira w Pragwaju

Kiedy zaczynaliśmy, nie mieliśmy niczego, więc system Fairtrade pomógł nam wejść na rynek. Miejscowi ludzie mówili nam, że jesteśmy biedni i szaleni – nigdy nie zdołamy sami sprzedawać lub eksportować cukru, nie mówiąc już o posiadaniu własnej cukrowni – mówi Andrés González Aguilera, dyrektor spółdzielni. W 2012 roku spółdzielnia wylała fundamenty pod budowę cukrowni, która będzie własnością rolników. Budowa cukrowni zostanie częściowo sfinansowana z premii Fairtrade. Dzięki temu w przyszłości rolnicy otrzymają o wiele więcej pieniędzy za gotowy produkt, niż otrzymują obecnie za nieprzetworzony surowiec.

Więcej informacji: http://bit.ly/SYvIue

Spółdzielnia Safe Coffee Producing w Wietnamie

Skoki cen kawy przysporzyły wielu problemów producentom w okresie ostatnich dwóch lat, jednak spółdzielnia Safe Coffee Producing radzi sobie nadzwyczaj dobrze. Spółdzielnia ma tylko 43 członków, ale dzięki uczestnictwu w Fairtrade Asia Pacific Coffee Forum jej członkowie nie tylko poznali osoby, które kupują od nich kawę, ale nauczyli się również, jak stale poprawiać jej jakość i skutecznie radzić sobie na wolnym rynku. W latach 2011-2012 spółdzielnia sprzedała 270 ton metrycznych zielonych ziaren, dzięki czemu ich premia Fairtrade podwoiła się. Z tej premii finansowany jest zakup m.in. nawozów i traktorów.

Więcej informacji: http://bit.ly/RUNHjP

Stowarzyszenie BOS w Peru

Stowarzyszenie Bananeros Orgánico Solidarios otrzymało certyfikat Fairtrade na swą produkcję w 2003 roku. Niemal 96% bananów udaje się jej sprzedać w ramach systemu Fairtrade. Jednak niedawny deszczowy sezon (najgorszy od 14 lat) dał się rolnikom mocno we znaki – woda spuszczana z zapór zalała pola uprawne, na skutek czego rolnicy utracili około 20-30% upraw. Bananowce, które przez kilka tygodni były pod wodą, nadają się tylko do wykorzenienia i zastąpienia nowymi sadzonkami. Kluczowymi czynnikami umożliwiającymi odbudowanie produkcji są długoterminowe umowy w ramach Fairtrade oraz mądre inwestowanie pieniędzy z premii Fairtrade.

Więcej informacji: http://bit.ly/X2IiNN

Spółdzielnia CONACADO na Dominikanie

Dzięki Fairtrade czwórka dzieci Mariano Manzuela, członka spółdzielni CONACADO, może uczyć się w szkole średniej, ponieważ opłaty za naukę są pokrywane z premii Fairtrade. Spółdzielnia została założona w ramach jednego z projektów rozwojowych, lecz z biegiem czasu stała się 10. największym eksporterem kakao na świecie. Kakao z tej spółdzielni jest używane m.in. w czekoladach Green & Black i lodach Ben & Jerry.

Więcej informacji: http://bit.ly/MomJ2O

Wszystkie powyższe dane oraz przykłady pokazują, że idea Fairtrade może mieć realne znaczenie dla poziomu życia producentów w krajach rozwijających się. Okazuje się, że rynek produktów Fairtrade jest duży i stale rośnie, przynosząc realne dochody producentom, pośrednikom i całym społecznościom. Oferując produkty Fairtrade w swojej sieci sprzedaży, czy zakupując je dla swojej firmy, można włączyć się w ten globalny system sprawiedliwego podziału dóbr. Wybór zależy od nas samych.

Artykuł został przygotowany w ramach projektu Zintegrowany System Wsparcia Ekonomii Społecznej.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someone