Producenci złota

Górnicy znajdują się na samym początku długiego i skomplikowanego łańcucha dostaw.

Kopalnia złota w Ugandzie

Kopalnia złota w Ugandzie

Tym, którzy pracują z dala od wsi i miast, trudno jest znaleźć kupca gotowego zapłacić godziwą cenę za wydobyte złoto. Za sprzedaż złota na zasadach Fairtrade górnicy otrzymują cenę minimalną oraz premię Fairtrade, którą mogą inwestować w rozwój działalności lub realizację projektów na rzecz lokalnej społeczności, takich jak dostęp do edukacji, czystej wody czy opieki zdrowotnej. Certyfikat Fairtrade oznacza, że drobni górnicy działają zgodnie ze standardami Fairtrade. Pomaga im to w modernizacji procesu wydobycia, a dostęp do rynku Fairtrade sprawia, że mogą sprzedawać urobek za wyższą cenę i na lepszych warunkach. Standardy precyzyjnie regulują kwestie bezpieczeństwa i higieny pracy, stosowania środków chemicznych, pracy dzieci i ochrony środowiska naturalnego.

ZWIĄZEK GÓRNIKÓW SOTRAMI, PERU

Organizacja Sociedad de Trabajadores Mineros S.A. (SOTRAMI) powstała w 1989 roku na pustyni Atacama w Peru.

SOTRAMI zrzesza 300 górników, którzy wydobywają złoto, drążąc szyby w zboczach gór. Wejście do kopalni, zwłaszcza na niższe poziomy, wymaga dużej sprawności fizycznej. Proces wydobycia zaczyna się od wysadzenia ładunku dynamitu w celu usunięcia wierzchniej części skały. Następnie za pomocą ręcznych świdrów lub młotów pneumatycznych górnicy kopią głębiej w poszukiwaniu rudy złota. Aby podnieść bezpieczeństwo pracy, do głębszych poziomów kopalni pompuje się powietrze.

Drobni górnicy wywodzą się najczęściej z najbiedniejszych mieszkańców wsi i miast, którzy nie mają lepszych perspektyw na życie. Górnicy mieszkają wraz z rodzinami w miasteczku Santa Filomena, założonym przez drobnych rolników, bezrobotnych i wysiedleńców z innych regionów Peru, którzy postanowili zająć się nieformalnym wydobyciem złota. Kopalnia zapewnia utrzymanie 500 rodzinom.

Obszar, na którym znajdują się kopalnie SOTRAMI, wcześniej należał do firmy z USA, która prowadziła tam wydobycie. Gdy w latach 70. ubiegłego wieku cena złota spadła, rząd Peru podjął decyzję o nacjonalizacji wydobycia, zmuszając amerykańską firmę do zamknięcia działalności. Organizację SOTRAMI utworzyli górnicy, którzy do tej pory zajmowali się na tym terenie nielegalnym wydobyciem złota. Było to pierwsze zrzeszenie drobnych górników w Peru. Dziś SOTRAMI tworzy 88 pracowników-udziałowców. Oprócz nich w kopalni pracuje jeszcze 30 samozatrudnionych górników. Przy kopalni działa również grupa wsparcia kobiet. Dozór nad pracami kopalni pełni pięciu inżynierów.

Współpraca z Fairtrade

W czasach kryzysu gospodarczego, który dotknął Peru w latach 80., wielu mieszkańców kraju przenosiło się do obszarów, na których wydobywano złoto. Jednym z takich miejsc była pustynia Atacama. Członkowie grupy SOTRAMI zaraz po sformalizowaniu działalności podjęli walkę z pracą dzieci. Przestrzeganie międzynarodowych standardów pracy stało się punktem wyjścia do uzyskania certyfikatów Fairtrade i Fairmined. Victor Juan Hurtado Padella, 67-letni zastępca burmistrza Santa Filomena, wyjaśnia: – Kobiety i dzieci nie mieszkały wcześniej razem z górnikami, ponieważ było tu zbyt niebezpiecznie. Zrozumieliśmy jednak, że miejsce dzieci jest nie w kopalni, lecz w szkole.

Za dnia na pustyni Atacama panują upały, a mała ilość deszczu na wysokości powyżej 2 tysięcy metrów nad poziomem morza powoduje problem z dostępnością czystej pitnej wody. Mieszkańcy czerpią ją ze strumienia, który służy jednocześnie do wstępnej obróbki urobku SOTRAMI. Niestety, strumień wysycha. Wcześniej górnicy wymieniali przetworzoną wstępnie rudę na wodę, jednak już od jakiegoś czasu tak się nie dzieje. Zdarza się również, że woda dowożona co tydzień w beczkach nie nadaje się do picia i wywołuje nudności. – Górnicy nosili ze sobą około 20 litrów wody. Taka ilość wystarczała jedynie na przygotowanie posiłków, lecz już nie do mycia. Gdy woda się kończyła, musieli wracać. Dzięki nowo wybudowanej drodze woda trafia do nas dużo łatwiej.

Z powodu ograniczonego dostępu do wody i braku możliwości stosowania metod grawimetrycznych górnicy SOTRAMI muszą używać do ekstrakcji złota rtęci i cyjanku. SOTRAMI samodzielnie przetwarza wykopaną rudę, dzięki czemu może sprzedawać złoto wyższej jakości za wyższą cenę. Stosowaniem środków chemicznych zajmują się wyłącznie przeszkoleni pracownicy. Niewłaściwe wydobycie złota może prowadzić do wyczerpania lokalnych zasobów wodnych. Ważne jest również, aby działanie kopalni złota odbywało się w porozumieniu z lokalną społecznością. SOTRAMI musi dbać o odpowiednią neutralizację ścieków przemysłowych zawierających substancje toksyczne. W porównaniu z wielkimi kopalniami praca drobnych górników wiąże się z przetwarzaniem znacznie mniejszej ilości rudy na każdą pozyskaną uncję złota. W związku z tym wpływ SOTRAMI na środowisko naturalne jest znacznie mniejszy niż działającej tam wcześniej kopalni. Wprowadzenie technologii ochrony środowiska i właściwe gospodarowanie odpadami znacznie poprawiło stan środowiska. Standardy Fairtrade w zakresie środowiska koncentrują się wokół takich zagadnień, jak właściwe gospodarowanie i ograniczanie w maksymalnym stopniu stosowania substancji toksycznych, kontrola emisji pyłów do atmosfery, kontrola wylewu ścieków przemysłowych do systemów wodnych, właściwe gospodarowanie wodą, ochrona bioróżnorodności i inne działania na rzecz poprawy stanu środowiska. Wszystkie działania planowane są z uwzględnieniem krótko- i długoterminowych zasobów kapitałowych i ludzkich. Środki z premii Fairtrade mogą być inwestowane we wdrażanie czystszych technologii obróbki rudy i poprawę jakości życia górników, ich rodzin i lokalnych społeczności, a także na ochronę lokalnej dzikiej przyrody.

Grupa wsparcia dla kobiet

Kobiety nie schodzą pod ziemię, aby wydobywać złoto. Pracują jednak na powierzchni przy sortowaniu rudy do obróbki. Jedną z nich jest Gina Davila – 29-letnia żona górnika i matka dwójki dzieci. Gina zajmuje się sortowaniem rudy. Za pomocą specjalnego narzędzia zwanego rączką (hiszp. manito) wybiera grudki zawierające złoto. SOTRAMI skupuje wydobyte złoto, obrabia je i sprzedaje dalej. Przy sortowaniu rudy w trybie zmianowym pracuje łącznie 180 kobiet, które pod koniec każdego miesiąca dzielą między siebie zyski. Wszystkie kobiety należą do stowarzyszenia Pallaqueras (hiszp. sortowaczki). Związek powstał w 2003 roku w celu uregulowania trybu pracy zmianowej umożliwiającego pracę kobietom bez względu na sytuację życiową – na przykład samotnym matkom. Dwie grupy kobiet pracują w godzinach od 14 do 18, dzięki czemu mogą poświęcić czas na zajmowanie się domem i dziećmi.

Dzięki Fairtrade Gina przeszła specjalne szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Miała również okazję poznać kobiety z innych regionów Ameryki Południowej, które także pracują przy wydobyciu złota. Działanie stowarzyszenia doprowadziło do utworzenia punktu opieki nad dziećmi. Kobiety zajmują się dziećmi na zmianę, dzięki czemu nie muszą zabierać ich ze sobą do kopalni. Gina Davila docenia działanie punktu opieki: – Zabieranie dzieci do pracy było bardzo złe. Wdychanie pyłu szkodziło ich zdrowiu.

Projekty zrealizowane z premii Fairtrade

Górnicy zrzeszeni w związkach współpracujących z Fairtrade zauważają poprawę swojej sytuacji zwłaszcza pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wprowadzenia demokratycznych struktur zarządzania. Utworzenie SOTRAMI wywołało wiele pozytywnych zmian. Program certyfikacji złota Fairtrade został zainaugurowany wiosną 2011 roku. Dla związków górników oznaczało to głównie wprowadzenie gwarantowanej ceny minimalnej skupu i premii Fairtrade.

– Wcześniej sprzedawaliśmy wydobyte złoto pośrednikowi, który sprzedawał je kolejnej osobie. Nasze złoto przechodziło przez wiele rąk, zanim w końcu trafiło na eksport. Teraz dzięki wsparciu Fairtrade sprzedajemy złoto po lepszych cenach i nie można nas tak łatwo oszukać – cieszy się Victor Juan Hurtado Padella.

Budowa przedszkola dla 140 dzieci mieszkańców Santa Filomena to nie tylko lepszy dostęp do edukacji. Równie ważne było stworzenie bezpiecznych warunków, w których najmłodsi mogliby spędzać czas, gdy ich rodzice pracują. Nauczyciele chcą przeznaczyć środki z premii Fairtrade, aby zatrudnić osobę odpowiedzialną za utrzymanie budynku i zapewnić dzieciom dostęp do czystej wody pitnej. W związku z rosnącą liczbą dzieci konieczne jest również zatrudnienie nowych nauczycieli. Gina Davila cieszy się z powstania przedszkola. Po chwili jednak dodaje:

– Nie jestem całkiem zadowolona z tego, jak działa punkt opieki. Wolałabym, żeby dziećmi zajmowała się osoba z odpowiednim wykształceniem, tak żebyśmy nie musiały same się tym zajmować. Kiedy wychodziłam za mąż, miałam nadzieję, że będę mogła dać moim dzieciom lepszą przyszłość, że będą mogły skończyć szkołę i pójść na studia. Otwarcie przedszkola i punktu opieki to dopiero pierwszy krok na drodze do sukcesu moich dzieci.

Gina chciałaby, aby za środki z premii zorganizowano szkolenia dla kobiet, dzięki którym mogłyby zdobyć inne umiejętności. Gdyby nauczyły się szyć i kupiły maszyny, mogłyby zacząć szyć na przykład mocniejsze worki używane do wywożenia rudy.

– Wiele rzeczy udało się zrobić, jednak nasz najważniejszy cel to budowa w miasteczku linii wysokiego napięcia. Premia, jaką otrzymujemy za sprzedaż złota na zasadach Fairtrade, bardzo pomaga nam się rozwijać.

Marzeniem zastępcy burmistrza jest natomiast doprowadzenie do miasteczka łączności z internetem. Wówczas górnicy mogliby monitorować ceny złota na światowym rynku i sprzedawać urobek klientom bezpośrednim. Dzieci natomiast mogłyby uczyć się obsługi komputera i informatyki.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someone